Enflasyon Muhasebesi Nedir, Nasıl Uygulanır?

 

Enflasyon muhasebesinin tanımı

 

Enflasyon muhasebesi; işletmelerin mali tablolarını, enflasyonun yarattığı satın alma gücü kaybını dikkate alarak düzenlemeyi amaçlayan bir muhasebe tekniğidir. Enflasyon, paranın zaman içerisinde değer kaybetmesine yol açan ekonomik bir süreçtir. Bu durum, işletmelerin finansal verilerinin gerçeği yansıtmasını zorlaştırabilir. Enflasyon muhasebesi ise bu etkiyi ortadan kaldırmayı hedefler.

Bu kapsamda; şirketlerin aktifleri, pasifleri ve gelir-gider kalemleri belirli katsayılarla düzeltilerek mali tablolar güncellenir. Böylece finansal raporlar, enflasyon etkisinden arındırılmış daha sağlıklı ve karşılaştırılabilir bir yapıya kavuşur.

 

Enflasyon muhasebesi uygulama süreci

 

Türkiye’de enflasyon muhasebesi, Genel Fiyat Seviyesi Muhasebesi yöntemi esas alınarak gerçekleştirilir. Uygulama süreci temel olarak aşağıdaki aşamalardan oluşur:

1. Finansal tablolarda yer alan parasal olmayan unsurların tespit edilmesi,
2. Bu kalemlerin edinildiği tarihlerinin belirlenmesi,
3. Düzeltmenin yapılacağı dönem ile ilgili tarihler arasındaki enflasyon düzeltme katsayısının hesaplanması,
4. İlgili tutarların belirlenen katsayı ile çarpılarak güncellenmesi.

 

Enflasyon muhasebesinin önemi

 

Yüksek enflasyon dönemlerinde mali tabloların işletmenin gerçek ekonomik durumunu yansıtabilmesi oldukça güçleşir. Enflasyon muhasebesi sayesinde finansal veriler, fiyat artışlarının yarattığı yanıltıcı etkilerden arındırılır. Bu da işletmelerin daha doğru analizler yapmasına ve sağlıklı finansal kararlar almasına imkân tanır.

Ayrıca bu uygulama ile işletmelerin yıllık kârları enflasyon etkisi hariç tutularak hesaplanır. Böylece vergi hesaplamaları daha adil bir zemine oturur. Kârlılık olduğundan fazla görünmediği için vergi yükü gereksiz yere artmaz; yatırımcılar da gerçekçi finansal sonuçlara göre değerlendirme yapabilir.

 

Enflasyon düzeltmesi yapmakla yükümlü olanlar

 

Aşağıdaki mükellefler enflasyon düzeltmesi yapmak zorundadır:

• Kazançlarını bilanço esasına göre belirleyen işletmeler (anonim şirketler, limited şirketler, kollektif ve komandit şirketler ile kooperatifler),
• Yeni faaliyete başlayan işletmeler. 31 Aralık 2023’ten önce ya da enflasyon düzeltmesinin geçerli olduğu dönemlerde kurulan işletmeler arasında herhangi bir ayrım bulunmamaktadır. Yeni kurulan işletmelerin mali tabloları da enflasyon düzeltmesine tabidir.

 

Enflasyon düzeltmesi yapmayacak olanlar

 

Aşağıda yer alan kişi ve işletmeler enflasyon düzeltmesi kapsamı dışında kalır:

• Muhasebe kayıtlarını Türk lirası dışında bir para birimiyle tutanlar,
• Önceden yabancı para ile kayıt tutup daha sonra Türk lirasına geçen ve bu geçişin üzerinden üç yıl geçmemiş olanlar,
• Defterlerini işletme hesabı esasına göre tutanlar ile serbest meslek erbapları; bu gruptakiler yalnızca amortisman kalemleri için enflasyon düzeltmesi uygular.

 

Enflasyon muhasebesi hesaplama yöntemi

 

Bu yöntemde, işletmenin varlık ve borçları nominal değerleri üzerinden enflasyon oranları dikkate alınarak güncellenir. Düzeltme işlemi, enflasyon oranı ile çarpma yoluyla ya da belirli bir fiyat endeksi kullanılarak gerçekleştirilir.

Genellikle belirlenen bir baz yıl esas alınır ve ilgili dönemlere ait endeksler yardımıyla değerler revize edilir. Kullanılan enflasyon endeksi, fiyatlardaki değişimi temsil eder ve bu endeks sayesinde varlık ve yükümlülüklerin güncel değerleri hesaplanır.

 

Enflasyon muhasebesi uygulanma koşulları

 

Enflasyon muhasebesinin uygulanabilmesi için belirli şartların sağlanması gerekir. Buna göre:

• Fiyat endeksindeki (Yİ-ÜFE) artışın, içinde bulunulan dönem dâhil son üç hesap döneminde %100’ü aşması,
• Ayrıca içinde bulunulan hesap döneminde endeks artışının %10’dan fazla olması

durumlarında, işletmeler mali tablolarını enflasyon düzeltmesine tabi tutmak zorundadır.