Enflasyon Muhasebesi Yapılmasının Nedeni Nedir?
Enflasyon Muhasebesi Yapılmasının Nedeni Nedir?
Enflasyon muhasebesi, işletmelerin mali tablolarını enflasyonun yarattığı fiyat değişimlerinden arındırarak daha tutarlı ve ekonomik gerçeğe uygun bir şekilde sunmalarını sağlayan bir yöntemdir. Enflasyon, para biriminin zaman içindeki değer kaybını ifade eder ve bu durum şirketlerin finansal göstergelerini doğrudan etkiler. Bu nedenle enflasyon muhasebesi, işletmelerin raporlarını bu etkiyi hesaba katarak düzenlemeleri için kullanılan bir araçtır.
Bu uygulamada, varlıklar, yükümlülükler ve gelir kalemleri gibi parasal olmayan unsurlar enflasyon karşısında yeniden hesaplanır. Böylece finansal tablolar, fiyat hareketlerinin etkilerini yansıtarak daha doğru bir görünüm ortaya koyar.
Enflasyon Muhasebesi Uygulama Süreci
Türkiye’de enflasyon muhasebesi, “genel fiyat düzeyi muhasebesi” olarak bilinen yöntemle yapılır. Süreç aşağıdaki aşamalardan oluşur:
- Mali tablolarda yer alan parasal niteliği olmayan kalemlerin belirlenmesi,
- Bu kalemlere ait kayıt tarihlerinin saptanması,
- Kayıt tarihi ile düzeltmenin yapılacağı tarih arasındaki endeks farkını gösteren katsayının bulunması,
- Bu katsayının ilgili tutarla çarpılarak değerlerin güncel hale getirilmesi.
Neden Enflasyon Muhasebesi Kullanılır?
Bir işletmenin gerçek mali durumunu anlamanın yolu, finansal tablolarının ekonomik koşulları yansıtabilmesinden geçer. Özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde rakamların doğru değerlendirilmesi için enflasyon muhasebesi zorunlu hale gelir. Bu uygulama, işletmelerin fiyat artışlarından arındırılmış mali sonuçlara ulaşmasını sağlayarak daha sağlıklı finansal kararlar almasına katkı sunar.
Ayrıca enflasyon düzeltmesi sayesinde yıllık kar, enflasyonun etkisi çıkarılarak hesaplanır. Bu durum vergilendirmenin doğru yapılmasına olanak tanır. Böylece hem işletmeler gereksiz vergi yükünden korunur hem de yatırımcılar daha güvenilir bilgilere dayanarak hareket eder.
Hangi İşletmeler Enflasyon Düzeltmesi Yapmakla Yükümlüdür?
Aşağıdaki işletmeler enflasyon düzeltmesi uygulamak zorundadır:
- Bilanço esasına göre gelir tespiti yapan şirketler (anonim, limited, kollektif, komandit şirketler ve kooperatifler),
- Yeni kurulan işletmeler. 31 Aralık 2023 tarihi öncesi veya sonrası kurulmuş olmaları fark etmeksizin tüm yeni işletmeler bu kapsamdadır.
Enflasyon Düzeltmesi Yapmak Zorunda Olmayanlar
Aşağıda belirtilen gruplar enflasyon düzeltmesi kapsamına girmez:
- Kayıtlarını Türk lirası dışında bir para birimi üzerinden tutan işletmeler,
- Daha önce yabancı para biriminde kayıt tutup TL’ye geçmiş ancak dönüş tarihinden itibaren üç yılı doldurmamış olanlar,
- İşletme hesabı esasına göre defter tutanlar ve serbest meslek sahipleri (yalnızca amortisman kalemlerinde düzeltme yapabilirler).
Enflasyon Muhasebesinin Hesaplama Mantığı
Bu yöntemde varlıklar ve borçlar, enflasyon oranı ya da belirli bir fiyat endeksi temel alınarak yeniden değerlenir. Uygulamada:
- Enflasyon oranı çarpanı,
- Baz yıl üzerinden yapılan düzeltme,
- Dönemin fiyat hareketlerini yansıtan Yİ-ÜFE gibi bir endeks
kullanılarak tablolar güncel hale getirilir. Böylece mali tablolardaki değerler, fiyat düzeylerindeki değişikliklere göre yeniden hesaplanmış olur.
Enflasyon Muhasebesi İçin Gerekli Şartlar
Enflasyon muhasebesinin uygulanması için şu koşulların gerçekleşmiş olması gerekir:
- Yİ-ÜFE endeksinin mevcut dönem dahil son üç yıldaki artış toplamının %100’ü aşması,
- İçinde bulunulan hesap dönemindeki artışın %10’un üzerinde olması.
Bu kriterler sağlandığında şirketler mali tablolarını enflasyon düzeltmesine tabi tutmak zorundadır.
