Fatura mı, Serbest Meslek Makbuzu mu Tercih Edilmeli?

 

Serbest meslek makbuzu faturanın yerine geçer mi?

 

Bu iki belge çoğu zaman birbirine benzetilse de hukuki ve vergisel açıdan farklıdır. Bu nedenle serbest meslek makbuzu, fatura yerine kullanılamaz. Her biri farklı durumlar için düzenlenir ve birbirinin alternatifi değildir.

 

Gider pusulası benim için uygun olabilir mi?

 

Eğer sürekli bir şekilde hizmet vermiyorsanız ve 2025 yılı itibarıyla yıllık kazancınız 280.000 TL’nin altında kalıyorsa, en pratik yöntem müşterinizin sizin adınıza gider pusulası düzenlemesi olabilir.
Bu belgede %2 ile %20 arasında değişen oranlarda stopaj hesaplanır ve söz konusu vergi, müşteri tarafından sizin adınıza devlete ödenir.

Gider pusulası; vergi mükellefi olmayan kişilerden, esnaflardan ya da bazı sanatçılardan alınan mal ve hizmetler için düzenlenebilir. Örnek vermek gerekirse; yazılımcılar, grafik tasarımcılar, editörler, tesisatçılar, çilingirler veya ayakkabı tamircileri bu kapsama girebilir. Ayrıca internet ortamında sunulan reklam hizmetleri de %15 stopaj kapsamına alınmıştır.

Bu yöntemde, stopaj ödendiği için size ayrıca KDV ödemesi yapılmaz. Ancak bir işyerinde fiilen çalışıyor ve ödemelerinizi gider pusulası yoluyla alıyorsanız, SGK açısından risk oluşabilir. İşverene bağlı ve sürekli çalışma söz konusuysa bordrolu olmanız ve ücret üzerinden SGK primi hesaplanması gerekir; gider pusulası kullanılmamalıdır.

 

Serbest meslek makbuzu kesmem gerekir mi?

 

Verdiğiniz hizmet düzenli hale geldiyse ve yıllık geliriniz 2025 yılı için 280.000 TL’yi aşıyorsa, serbest meslek makbuzu düzenlemeniz gerekir. Serbest meslek makbuzu kullanan kişiler, mevzuatta şahıs işletmesi statüsünde değerlendirilir.

 

Gider pusulasına kıyasla serbest meslek makbuzunun artıları

Kısaca özetlemek gerekirse:

• Gelirinizin tutarı ve sürekliliği arttığında şahıs işletmesi kurmanız yasal bir zorunluluk haline gelebilir
• Resmî ve kurumsal bir yapı kazanırsınız
• Yıl sonunda vereceğiniz Gelir Vergisi Beyannamesinde işletme giderlerinizi düşerek vergi yükünüzü azaltabilirsiniz

 

Serbest Meslek Makbuzu mu, Fatura mı?

 

Bu soru aynı zamanda “Serbest meslek makbuzu nedir?” sorusunun da cevabını içerir. Fatura ile serbest meslek makbuzu arasındaki fark net olarak anlaşıldığında tereddüt ortadan kalkar.

Yaptığınız iş sermayeden ziyade emeğe dayanıyorsa, kişisel bilgi veya uzmanlık gerektiriyorsa ve bu faaliyeti bir işverene bağlı olmadan kendi adınıza yürütüyorsanız, serbest meslek erbabı sayılırsınız. Bu nedenle “doktor fatura mı keser?”, “mimar serbest meslek makbuzu mu düzenler?” gibi sorular sıkça gündeme gelir.

Mevzuatta serbest meslek erbaplarına örnek olarak;
avukat, doktor, diş hekimi, veteriner, mimar, mühendis, müşavir, SMMM, YMM, danışman, ressam, yazar, besteci, kimyager, noter, serbest öğretmen, sanatçı, menajer, senarist, yönetmen, ebe, sünnetçi, arzuhalci, rehber ve sağlık memuru gibi meslekler sayılmıştır.

Bu gruptaki mesleklerden birini icra ediyorsanız serbest meslek makbuzu kullanmanız gerekir. Farklı bir mesleğiniz varsa, netlik kazanmak için vergi dairesinden görüş almanız faydalı olacaktır. Ayrıca sanatçılara yönelik vergi muafiyetlerine ilişkin güncel düzenlemeleri de takip etmeniz önerilir.

 

Fatura nasıl düzenlenir?

 

KDV oranı mal veya hizmetin türüne göre değişmekle birlikte temel yapı şu şekildedir:

• Mal veya hizmet bedeli (KDV hariç): 100 TL
• KDV (%20): 20 TL
• Toplam tutar: 120 TL

Müşteriden 120 TL tahsil edilir, 20 TL KDV ise beyan döneminde vergi dairesine ödenmek üzere ayrılır.

Serbest meslek makbuzunda iade işlemi yapılmak istenirse, alış faturası esas alınarak ve iade amacı belirtilerek; tutar ve KDV bilgileriyle uyumlu şekilde yeni bir serbest meslek makbuzu düzenlenebilir.

 

Fatura kesmenin, serbest meslek makbuzuna göre artı ve eksileri

 

Özetle:

• Her iki belgede de KDV uygulanır
• Faturada stopaj yoktur, serbest meslek makbuzunda %20 stopaj bulunur
• Stopaj, müşteri tarafından muhtasar beyanname ile sizin adınıza ödenir
• Yıl sonunda hesaplanan gelir vergisinden bu stopaj mahsup edilir (çoğu durumda ek vergi çıkmaz)
• Faturada stopaj olmadığı için yıl sonunda mahsup edilecek bir tutar da oluşmaz

Bu noktada “Serbest meslek makbuzu bu kadar avantajlıysa neden fatura kesiliyor?” sorusu gündeme gelebilir. Bunun iki temel nedeni vardır:

• Vergi dairesi, yapılan faaliyeti serbest meslek kapsamında değerlendirmeyebilir ve fatura düzenlenmesini isteyebilir
• Fatura kesen işletmeler, %20 stopaj yükü olmadığı için fiyatlarını daha yüksek belirleyebilir