Gider Pusulasında İşleyiş ve Muhasebe Kayıtları
Gider Pusulasında İşleyiş ve Muhasebe Kayıtları
Gider pusulasının nasıl hesaplanacağı, vergisel yükümlülüklerin nasıl belirleneceği ve bu belgenin muhasebeye nasıl aktarılacağı işletmeler için sıkça merak edilen konular arasındadır. Bu yazıda gider pusulasının hazırlık aşamasından stopaj oranlarının tespitine kadar birçok noktayı açıklığa kavuşturuyoruz.
Vergi mükellefi olmayan kişilerden mal ya da hizmet alındığında, yapılan harcamanın kayıt altına alınabilmesi için fatura yerine geçen belge gider pusulasıdır.
Gider Pusulasının Tanımı
Gider pusulası, vergi kaydı bulunmayan kişilerden yapılan mal veya hizmet alımları karşılığında düzenlenen ve fatura niteliği taşıyan resmi belgedir. Bu evrak, işletmenin söz konusu harcamayı muhasebesine düzgün bir şekilde yansıtmasına imkân sağlar. Ayrıca müşterilerin işletmeye ürün iadesi yapması halinde de gider pusulası düzenlenmektedir.
Belgenin düzenlenmiş bir örneğine göz atarak içerik yapısını incelemek mümkündür.
Gider Pusulasında Tutar Nasıl Hesaplanır?
Gider pusulası düzenlerken iki hesaplama yöntemi kullanılır:
- Brüt tutar üzerinden hesaplama: Brüt bedelden stopaj düşülerek net ödeme belirlenir.
- Net tutardan brüte hesaplama: Belirlenen net meblağın üzerine stopaj etkisi eklenerek brüt tutar bulunur.
Her iki yöntemin nasıl çalıştığını örnekle açıklayalım.
Gider Pusulası Hesaplama Uygulaması
Bir işletmenin çalışma alanındaki su tesisatında yenileme ihtiyacı olduğunu ve bu iş için bir tesisatçıya başvurduğunu varsayalım. Hizmet karşılığı belirlenen brüt tutarın 5.000₺ olduğunu düşünelim.
Bu senaryoda %10 stopaj kesintisi yapıldıktan sonra kalan tutar hizmet verene ödenir.
Brütten nete hesaplama:
- Brüt Tutar: 5.000₺
- Stopaj Kesintisi: 5.000 × %10 = 500₺
- Net Ödeme: 5.000 – 500 = 4.500₺
Aynı işlemin net ücret üzerinden hesaplanması ise şöyledir:
Netten brüte hesaplama:
- Net Tutar: 4.500₺
- Brüt Tutar: 4.500 / (1 – %10) = 5.000₺
Gider Pusulasının Muhasebeye Aktarılması
Yukarıdaki örnek üzerinden gider pusulası için yapılacak muhasebe kaydı şu bilgiler doğrultusunda oluşturulur:
- Toplam Hizmet Değeri: 5.000₺
- Stopaj Tutarı: 500₺
- Hizmet Sağlayıcıya Net Ödeme: 4.500₺
Stopajın Anlamı
Stopaj, bir ödeme yapılırken alıcı adına vergi dairesine aktarılmak üzere kesilen tutardır. Daha sonra ilgili kişi gelir vergisi beyannamesi verdiğinde bu kesintiyi hesaplanan vergiden düşebilir.
Gider Pusulasında Uygulanan Stopaj Oranları
Stopaj oranı belirlenirken iki kriter dikkate alınır:
- Yapılan çalışmanın süreklilik arz edip etmediği,
- Karşı tarafın esnaf muafiyetinden yararlanıp yararlanmadığı.
Esnaf muafiyeti bulunan kişiler için stopaj oranları:
- Emtia ve emtia üretimine ilişkin hizmet ödemeleri ile hurda alımlarında: %2
- Diğer mal alımlarında: %5
- Diğer hizmetlerde: %10
Esnaf muafiyeti olmayanlar için:
- Sürekli hizmet veya mal satışı söz konusuysa, kişi bordrolu çalışan niteliğinde olduğundan stopaj artan oranlı tarifeye göre %15–35 arasında değişir.
- Serbest meslek mensubu olanlar için; yapılan iş Gelir Vergisi Kanunu’nun 18. maddesi kapsamındaysa %17, kapsam dışındaysa %20 oran uygulanır.
- Hizmet düzenli şekilde veriliyorsa gider pusulası düzenlenmez, bunun yerine serbest meslek makbuzu kesilmelidir.
